Saturday, 20 February 2016

Anthropology

 Revised 
پروف کی ابھی بھی بہت غلطیاں تھیں جو میں نے ٹھیک کی ہیں۔ 
شبہ کے سربراہ کا صحیح نام کیا ہے؟ یہ ہم نے آپ سے پہلے بھی پوچھا تھا۔ مکتار ہے یا مختیار؟ وہ اپنے نام کے ساتھ محمد لکھتے ہیں یا نہیں؟ 
کیا پورے شعبے میں دو ہی اساتذہ ہیں؟ یہ شعبہ پہلے آرکیالوجی کے ساتھ تھا۔ یعنی دونوں شعبے ساتھ تھے۔ اب الگ الگ ہیں یا ساتھ ہیں؟ طلبہ کی تعداد کتنی ہے؟ 
علی اعزاز
Bs Part 3
2k14/mc/126
اینتھروپالوجی
 سندھ یونیورسٹی کہ چھپن شعبہ میں سے ایک شعبہ علم انسان اور قدیم چیزوں کا علم یعنی اینتھروپالوجی انسان کی تاریخ اور اُس کی قدیم روایتی تہذیب و ثقافت کہ علم کو اُجاگر کرتا ہے،
سندھ یونیورسٹی میں علم انسان اور قدیم چیزوں کا علم اس کی شروعات 2008 میں نیچرل سائنس آرٹس فیکلٹی ڈاکڑ محمد مختیار قاضی نے کی جو کہ وقدیم چیزوں کہ علم میں بہت مقبول مانے جاتے ہےں،اُس سے پہلے سندھ یونیورسٹی میںاینتھروپالوجی اس کا کوئی نقطے نظر سامنے نہ تھا جیسے جیسے وقت گزارتا گےا لوگوں کو اُ س شعبہ کی اہمیت انسانی علم کی تاریخ اور قدیم چیزون کے روایتی ثقافت تہذیب کہ بارے میں جانے کی دلچسپی پیدا ہوتی گئی، قدرتی سائنس کہ شعبہ میںاینتھروپالوجی میں شاگردں کو کلاس روم کی کمی اور لائبریری بہت سی چیزوں کی پریشانی کا سامنا کرنا پڑرہا تھا۔

آ رٹس فیکلٹی عمارت میں بہت سے اور بھی شعبہ کی وجہ سے اینتھرپالوجی کے طلبہ کو ان کہ اساتذہ کو اپنے لئے ایک الگ بلڈنگ کا مطالبہ منظور کیا گیا۔ اس سال 2016میں انہیں سندھ یونیورسٹی میں قائم سندھ ورسٹی کتاب گھر وہاں کی بلڈنگ کو خالی کروا کراینتھرپالوجی کے طلبہ اور اساتذہ کے لئے منظور کر دیا گےاہے۔اب اس شعبہ میں ڈاکٹر پروفیسر میڈم زاہدہ رحمان اور شعبہ کی بنیاد رکھنے والے ڈین محمد مختیار قاضی جیسے مشہور اساتذہ اپنے تاریخی علم انسان کے علم کو طلبہ میںفراہم کر رہے ہےں۔

 علم انسان اور قدیم چیزوں کے علم کو پاکستان میں بہت ہی کم اہمیت دی جاتی ہے کیونکہ کہ پاکستان کہ کلچر میں علم انسان اور قدیم چیزوں کے علم کو نہیں پڑھاےا جاتا اور سندھ یونیورسٹی میں چار سال کا بیچلر ہی کراےا جاتا ہے۔ شعبہ میں اساتذہ کی کمی کی واجہ سے یہاں پر ماسٹرز نہیں کراےا جا رہا اگر انتظامیہ اس شعبہ کے طلبہ اساتزہ اور اس کے شعبہ پر تواجہ دے گے تو انسان کے علم میں تاریخی اور ہمارے آنے والی نسلوں کو انسانی علم اور قدیم چیزوں کی روایتی صقافت کو برقرار رکھنے میں بہت سی مدد مل سکتی ہے۔ دیکھا جائے تو سندھ یونیورسٹی کے اس شعبہ میں جو اس کو قائم ہوے ان اٹھ نو سالوں میں ہی اینتھرپالوجی کے پاس کردہ شاگردوں مین سے 2k09شاگردہ ملیحہ شاہ اور 2k10شاگردہ افتخار پتافی نے سندھ ےونیورسٹی میں ہونے والے ڈاکڑ این اے بلوچ اسپیشل ایوارڈ ر دوسالوں تک حاصل کےا ہے۔

 یہاں سے چار سال کی ڈگری حاصل کرنے کے بعد اس شعبہ کے ناموارشاگرآج چائنا اور اٹلی میں اپنی بقیہ تعلیم حاصل کرنے مین گامزن ہے شعبہ علم انسان اور قدیم چیزوں کے علم کے شاگردوں کو اُن کی تعلیمی میار تو انہیں بہتریں طریقہ سے سندھ یونیورسٹی جامشورو میں دی جارہی ہے دی جارہی ہے ، لکن پاکستان میں ان شعبوں سے منسلک شدہ طلبہ کو ان کے آنے والے بہتریں مستقبل کی ضمانت نہیںدی جا رہی ،

 حکومتِ پاکستان کوبھی چاہیے وہ اس شعبہ سے منسلک شدہ طلبہ کو ان کے بہترین مستقبل کی ضمانت دے اور انہیں ہر قسم کی سہولیات فراہم کرے تاکہ علمِ انسان اور قدیم چیزوں کے علم کے یہ طلبہ اپنی اس محنت کواسی جوش اور جذبہ کے ساتھ جاری و ساری رکھیں۔
-----------------------------------------------------------------------------------
 یہ کس شعبے کا ذکر ہےَ ؟ کوئی نام ہی نہیں دیا ہوا؟ 
کہیں پر بھی کاما ، فل اسٹاپ نہیں۔ کوئی پیرگراف بھی نہیں۔ جہاں نئی بات یا نئی انفرمیشن شروع ہوتی ہے وہاں نیا پیرا ہونا چاہئے۔ 
 ٰہ کیا لفظ ہے؟ ”صقافت“
 کیا مختا ر قاضی صاحب اپنا نام ”محمد مختیار “لکھتے ہیں؟ میرا خیال ایسا نہیں۔ 
 شروع کا جملہ جس کو پریکیٹ کیا ہے وہ اضافی ہے۔ اس کی ضرورت نہیں۔ 
 پروف کی بہت غلطیاں ہیں ایک بار لکنے کے بعد پڑھ لیتے تو خاصا بہتر ہو سکتا تھا۔ 

علی اعزاز 
Bs Part 3 
2k14/mc/126
علم انسان اور قدیم چیزوں کا علم
یہ آرکیالوجی ہے یا اینتھروپالوجی؟
(یوں دیکھا جائے ملک میں یونیورسٹی تو بہت سی قائم شدہ ہےں مگر سندھ یونیورسٹی جو کہ اپنی جگہ اپنی قدیمی حصیت پر قائم ہے)
 سندھ یونیورسٹی کہ چھپن شعبہ میں سے ایک شعبہ علم انسان اور قدیم چیزوں کا علم یعنی جواانسان کی تاریخ اور اُس کی قدیم روایتی تہذیب وصقافت کہ علم کو اُجاگر کرتا ہے سندھ یونیورسٹی میں علم انسان اور قدیم چیزوں کا علم اس کی شروعات 2008 میں نیچرل سائنس آرٹس فیکلٹی ڈاکڑ محمد مختیار قاضی نے کی جو کہ وقدیم چیزوں کہ علم میں بہت مقبول مانے جاتے ہےںاُس سے پہلے علم سندھ یونیورسٹی میں انسان اور قدیم چیزوں کا علم اس کا کوئی نقطے نظر سامنے نہ تھا جیسے جیسے وقت گزارتا گےا لوگوں کو اُ س شعبہ کی اہمیت انسانی علم کی تاریخ اور قدیم چیزوں کے روایتی صقافت تہذیب کہ بارے میں جانے کی دلچسپی پیدا ہوتی گئی قدرتی سائنس کہ شعبہ میں علم اور انسان اور قدیم چیزوں کے علم میں شاگردں کو کلاس روم کی کمی اور لائبریری اور بہت سی چیزوں کی پریشانی کا سامنا کرنا پڑرہا تھا آ رٹ فیکلٹی میں بہت سے اور بھی شعبہ کی وجہ سے علم انسان اور قدیم چیزوں کے علم کے طلبہ کو انکلے اساتذہ کو اپنے لئے ایک الگ تعمیر بلڈنگ قائم کر نے کا مطالبہ منظور کروانے پڑھا جو کہ اس سال 2016میں انہیں سندھ یونیورسٹی میں قائم سندھ ورسٹی کتاب گھر وہاں کی بلڈنگ کو خالی کرعاکر علم انسان اور قدیم چیزوں کی علم کے طلبہ اور اساتذہ کے لئے منظور کر دیا گےا اب اس شعبہ میں ڈاکٹر پرروفیسر میڈام زاہدہ رحمان اور شعبہ کی بنیاد کردہ ڈین محمد مختیار قاضی جیسے مشہور اساتذہ اپنے تاریخی علم انسان کے علم کو طلبہ میں فراہم کر رہے ہےں علم انساں اور قدیم چیزوں کے علم کو پاکستان مین بہت ہی کم تر اہمیت دی جاتی ہے کیونکہ کہ پاکتسان کہ کالیجوں میں علم انسان اور قدیم چیزوں کے علم کع نہیں پڑھاےا جاتا اور سندھ یونیورسٹی میں چار سال کا بیچلر ہی کرواےا جاتا ہے اس کا سبب یہ ہے کہ اس شعبہ مین اساتذہ کی کمی کی واجہ سے یہاں پر ماسٹرز نہیں کرواےا جا رہا اگر انتظامیاں اس شعبہ علم انسان ا ور قدیم چیزوں کا علم کے طلبہ اساتزہ اور اس کے شعبہ پر تواجہ رہے گی تو انسان کے علم میں تاریخی اور ہمارے آنے والی نسلوں کو انسانی علم اور قدیم چیزوں کی روایتی صقافت کو برقرار رکھنے میں بہت سی مدد مل سکتی ہے کیونکہ دیکھا جائے تو سندھ یونیورسٹی کے اس شعنہ مینں جو اس کو قائم ہوے ان اٹھ نو سالوں میں ہی علم انسان اور قدیم چیزوں کے علم کے پاس کردہ شاگردوں مین سے 2k09شاگردہ ملیھا شاہ اور 2k10شاگردہ افتخار پتافی نی ہر سال سندھ ےونیورسٹی میں ہونے والے ڈاکڑ N.Aبلوچ اسپیشل ایورڈ کو بھی لگاتار دوسالوں تک اسی شعبہ علم انسان اور قدیم چیزوں کا علم کے شاگردں نے اپنی مہنت اوردلی کوششوں سے حاصل کےا جب کہ یہاں سے چار سال کی ڈگری حاصل کرنے کے بعد اس شعبہ کے میاناز شاگراج چائنا اور اٹلی میں اپنی بقیہ تعلیم حاصل کرنے مین گامزن ہے شعبہ علم انسان اور قدیم چیزوں کے علم کے شاگردوں کو اُن کی تعلیمی میار تو انہیں بہتریں طریقہ سے سندھ یونیورسٹی جامشورو میں دی جارہی ہے دی جارہی ہے لکن پاکستان میں ان شعبوں سے منسلک شدہ طلبہ کو ان کے آنے والے بہتریں مستقبل کی ضمانت نہیںدی جا رہی اس لئے اس لئے میری ےہ رائے ہے کہ حکومتِ پاکستان کوبھی چاہیے وہ اس شعبہ سے منسلک شدہ طلبہ کو ان کے بہترین مستقبل کی ضامانت دے اور انہیں ہر قسم کی فرہامی دیں تاکہ علمِ انسان اور قدیم چیزوں کے علم کے یہ طلبہ اپنےی اس مہنت کواسی جوش اور جزبہ کے ساتھ جاری و ساری رکھیں اور پاکستان میں علم انسانی اور قدیم چیزوں کا علم اور اس کی روایاتی ثقافت کو ھمےشہ زندہ رکھنے مےں اپنی کوششوں کو پروان چڑھاتے جا ئےں۔

Friday, 19 February 2016

sindhi dept. سنڌي شعبي جي تاريخ

Revised  - To be edited
سنڌي شعبي جي تاريخ
فريال عباسي
2k14/MC/119: رول نمبر


ومون تڏهن تاريخ ۾ امر بڻجي وينديون آهن جڏهن انهن جي ٻولي مضبوط هوندي آهي، ۽ ٻولي تڏهن امر بڻجي ويندي جڏهن ٻولي جي بچاءُ لاءِ ادارا قائم ڪيا وڃن. ائين ئي اسان جي مادري ٻولي جي تاريخ ڪئي صدي پراڻي آهي جنهن جو اندازو ئي لڳائي سگهجي ٿو. انهي جي ڪري ئي جڏهن بري شغير ۾ ادب ۽ ثقافت جي ڳالـهه ڪجي ٿي تـه ضرور سنڌ جو ذڪر ٿيندو آهي ۽ جڏهن بري صغير جي ورهاڱي بعد جي سنڌ جي ڳاله ڪنداسين تـه اسان ضرور مادري علمي سنڌ يونيورسٽي ضرور ڳڻپ ۾ آڻيداسين جنهن نـه فقت سنڌ جي نئي نسل کي پنهنجي هنج ۾ جايون ڏئي اعليٰ مقامن تائين پهچايو بلڪي اهڙا اديب دانشور پيدا ڪري سنڌي ٻولي ۽ ثقافت کي تاريخ ۾ لکڻ لاءِ پنهنجي لاءِ سورهـه سورما جوڌا جوان تيار ڪيا جيڪي سنڌي ٻولي جي حفاظت ۽ بقا لاءِ ڏينهن رات رڌل آهن.

سنڌ يونيورسٽي جي آرٽس فيڪلٽي ۾ قائم ٿيل سنڌي شعبو پنهنجي تاريخ ۽ علمي ادبي خدمتن سبب مڃتا ماڻي چڪو آھي سال 1952 ۾ نامياري عالم ۽ فيلسوف محترم علام آءِ آءِ قاضي صاحب جن جي وائيس چانسلر ئَ واري زماني ۾ سنڌي شعبو قائم ٿيو . جنهن جو پهريون سربراھ سنڌ جو نامور محقق ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ هو پاڻ ساڳي وقت ايڊيوڪيشن ڊپارٽمينٽ جي سربراهئَ ها پڻ فرائض سرانجام پئي ڏيندو رهندو هو سال 1943 -1945 ۾ مشھور اديب ۽ استاد پروفيسر محبوب علي چنہ سنڌئَ جا پوسٽ گريجوئيسٽ جا ڪلاس سنباليا
.


سال 1957  ۾ سنڌي شعبي جي تاريخ جو اهم سال آهي. ڇاڪاڻ تہ ان سال سنڌي شعبي کي الڳ حيثيت حاصل ٿي .

 ان وقت مادر علمي جو وائيس چانسيلر ڊاڪٽر رضي الدين صديقي هو. الڳ ۽ مڪمل حيثيت حاصل ٿيڻ کان پو۽ سنڌي شعبي جو پهريون سربراھ مشھور لسانيات ۾ ماسٽر جي ڊگري حاصل ڪرڻ لا۽ لنڊن روانو ٿيو  تڏھن سندس جا۽ تي ڊاڪٽر غلام علي الانا کي سنڌي شعبي جو سربراھ مقرر ڪيو ويو. ساڳئي سال پڻ ڊاڪٽر غلام علي الانا کي بہ  لسانيات جي ڊگري حاصل ڪرڻ لا۽ جڏھن لنڊن وڃڻو پيو تڏھن کان محترم حبيب اللّه مرزا سنڌي شعبي جو چيئر مين ٿيو 

.

مرزا صاحب کان پو۽ ڊاڪٽر عبدلجبار جوڻيجو سنڌي شعبي جي   چئيرمين جي حيثيت سان فرائض سنڀاليا . ڊاڪٽر جوڻيجو کي  سنڌ سرڪار جڏھن سنڌي ادبي جو چيئرمين مقرر ڪيو تڏھن مئي 1993 کان پروفيسر ڊاڪٽر قاضي خادم کي سنڌي شعبي جي سربراهي جو منصب سونپيو ويو . پاڻ مئي 1999 کان ڊين فيڪلٽي آف آرٽس مقرر ٿيو تہ  سندس جا۽ تي ڊاڪٽر محمد قاسم ٻگهيي کي جڏھن سنڌي ٻولئَ جي بااختيار اداري جو چيئر مين مقرر ڪيو ويو . تڏھن آگسٽ 2005 کان ڊاڪٽر هدايت پريم کي چيئرمين مقرر ڪيو ويو  ان کان پو۽ 2011 کان ڊاڪٽر قمرجهان مرزا، 2013 ۾ ڊاڪٽر افروز  خواجہ ، 2013/ 12/04 کان هاڻي تائين ڊاڪٽرمحمدانورفگارهڪڙو چئيرمين مقرر ڪيو ويو آهي .

سنڌ يونيورسٽي ۾ سنڌي شعبي جي قائم ٿيڻ سان نہ رڳو درس ۽ تدريس کي فروغ حاصل ٿيو پر تحقيق ۽ سنڌي ٻولي جئَ ترقئَ لا۽ نيون رٿائون عمل ۾ اچڻ لڳيون . تحقيق جي اشاعتي پروگرام کي عملي جامو پهرائڻ لا۽ ريسرچ جرنل پڻ شايع ٿيا . جن ۾ سنڌي صحيفو (1961-1964) سوکڙي 1964 سوغات (65-1966) پورب 1969 پرک 1977 ڪينجهر 1978 ڪينجهر 2 (1988) ڪينجهر 3 (1989) ڪينجهر 4 (1990) ڪيجهر 5 (1993) ڪينجهر 6 (1994-1995) ڪينجهر 7 (1997) ٖ استادن ۽ شاگردن ۾ تحقيق جي دلچسپي  وڌائڻ ۽ مطالعي جو شوق پيدا ڪرڻ لا۽ سنڌي شعبي ۾ هڪ سيمينار لائيبررئَ پڻ قائم آهي ، جنهن ۾ اٽڪل نَوَ ھزار ڪتاب مختلف موضوعن تي موجود آھن . جن مان استاد ۽ شاگرد تدريس ۽ تحقيق لا۽ استفاد حاصل ڪندا رهن ٿا.
سنڌي شعبي پاران وقت بوقت مختلف عنوان هيٺ ليڪچر مناظرا مشاعرا ورسين سيمينار ۽ ڪانفرنسون منقعد ٿينديون رهيون آھن اهڙن پروگرامن سبب سماج ۾ وڏي جاڳرتا آئي آھي ۽نتيجي ۾ نوان لاڙا متعارف ٿيا آهن . سنڌي شعبي جي اهڙن پروگرامن ۾ سڀ کان اهم ۽ يادگار بين الاقوامي سنڌي ادبي ڪانفرنس آھي جا  2 -3 ۽ 4 فيبروري 1988 تي ٿي جنهن ۾ ادب جي هر هڪ صنف تي استادن اديبن  دانشورن ۽ محقق مقالا پيش ڪيا جي سنڌي ادبي بورڊ پاران ڪتابي صورت ۾ شايع ٿيل آھن ٻن حصن تي مشتمل مجموعن مان هڪ ڪتيب'مقالا'  جي نالي سان آھي ۽ ٻيو ڪتاب نرتي تندنياز سين جي نالي سان شايع ٿيل آھي 

سنڌي شعبي سنڌ يونيورسٽي پاران سنڌي ٻولي  ۽ ادب جي ترقي ۽ تحفظ لا۽ باضابطہ علمي ادبي تحقيق جو پروگرام عمل ۾ آندو ويو ۽ مختلف رهنمائن جي رهبرئَ هيٺ وقت بوقت اسڪالر مختلف عنوانن هيٺ تحقيق ڪندا رهيا جن کي تحقيقي مقالن پيش ڪرڻ تي سنڌي شعبي سنڌ يونيورسٽي پاران ايم-فل ۽ پي ايڇ ڊي جون اعلىٰ ڊگريون ڏنيون وڃن ٿيون . انهي سلسلي ۾ هن تائين 39 پي ايڇ ڊي ۽ 5 ايم فل جون ڊگريون ويون آھن .

هن سال 60 کان وڌيڪ شاگردن ايم فل ۾ داخلا ورتي آھي جنهن مان 50% شاگرد ريگيولر اچن ٿا ۽ پي ايڇ ڊي جا هن تائين ٻہ شاگردن ريگيولر اچن ٿا ۽ هن سال جي نئي بيچ ۾ 51 شاگردن سنڌي شعبي ۾ داخلا ورتي آهي ۽ ايم اي پريوس ۾ 36 شاگردن داخلا ورتي آھي ان کان علاوه بي ايس ٽو ۾ 37 ، ۽ بي ايس ٿري ۾ 45 ، بي ايس فور ۾ 32 ، ۽ ايم اي پاس ۾ 26 شاگرد موجود  آھن 

ان کان علاوه شعبي جي ضرورتن جي حوالي سان ڳالھ ٻولھ ڪئي وڃي تہ  سنڌي شعبو جتي شاگردن جو رشتو گهڻو تاريخي ۽ ناول ڪتابن سان هوندو آهي ۽ سنڌي شعبي جي سيمينار لائبرري  ۾ ڪتاب تہ گهڻا آھن پر انهن ڪتابن کي رکڻ جي طريقيقار ڪا جگھ ناهي ائين چئي ٿو سڳهجي تہ ڪتاب گهڻا آھن جڳھ گهڻي سوڙي آھي جتي شاگرد آرام سان وهي ڪتاب نٿا پرهي سڳهن . سنڌي شعبي ۾ سيمينار لائبرري کي گهڻي اسپيس ڏيڻ جي ضرورت آھي تہ جئين استاد طوري شاگرد بہ آرام سان پنهنجي پڙهائي بغير ڪنهن تڪليف جي پڙهي سڳهن ۽ ڪتابن کي بہ رکڻ جي صحيح جڳھ ملي .

Practical work carried out under supervision of Sir Sohail Sangi, Department of Media & Communication Studies, University of Sindh
.........................................................................................
Presently No of students 
Undergraduates, MA, P/Phil. PhD etc
faculty, any urgent requirement which is affecting the performance of Deptt 

سنڌي شعبي جي تاريخ
فريال عباسي
2k14/MC/119: رول نمبر
سنڌ يونيورسٽي جي آرٽس فيڪلٽي ۾ قائم ٿيل سنڌي شعبو پنهنجي تاريخ ۽ علمي ادبي خدمتن سبب مڃتا ماڻي چڪو آھي سال 1952 ۾ نامياري عالم ۽ فيلسوف محترم علام آءِ آءِ قاضي جي وائيس چانسلرئَ واري زماني ۾ سنڌي شعبو قائم ٿيو . جنهن جو پهريون سربراھ سنڌ جو نامور محقق ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ هو پاڻ ساڳي وقت ايڊيوڪيشن ڊپارٽمينٽ جي سربراهئَ ها پڻ فرائض سرانجام پئي ڏيندو رهندو هو سال 1943 -1945 ۾ مشھور اديب ۽ استاد پروفيسر محبوب علي چنہ سنڌئَ جا پوسٽ گريجوئيسٽ جا ڪلاس سنباليا.

سال 1957  ۾ سنڌي شعبي جي تاريخ جو اهم سال آهي. ڇاڪاڻ تہ ان سال سنڌي شعبي کي الڳ حيثيت حاصل ٿي . ان وقت مادر علمي جو وائيس چانسيلر ڊاڪٽر رضي الدين صديقي هو. الڳ ۽ مڪمل حيثيت حاصل ٿيڻ کان پو۽ سنڌي شعبي جو پهريون سربراھ مشھور لسانيات ۾ ماسٽر جي ڊگري حاصل ڪرڻ لا۽ لنڊن روانو ٿيو  تڏھن سندس جا۽ تي ڊاڪٽر غلام علي الانا کي سنڌي شعبي جو سربراھ مقرر ڪيو ويو. ساڳئي سال پڻ ڊاڪٽر غلام علي الانا کي بہ  لسانيات جي ڊگري حاصل ڪرڻ لا۽ جڏھن لنڊن وڃڻو پيو تڏھن کان محترم حبيب اللّه مرزا صاحب سنڌي شعبي جو چيئر مين ٿيو .
مرزا صاحب کان پو۽ ڊاڪٽر عبدلجبار جوڻيجو صاحب سنڌي شعبي جي   چئيرمين جي حيثيت سان فرائض سنڀاليا . ڊاڪٽر جوڻيجو صاحب کي  سنڌ سرڪار جڏھن سنڌي ادبي جو چيئرمين مقرر ڪيو تڏھن مئي 1993 کان پروفيسر ڊاڪٽر قاضي خادم صاحب کي سنڌي شعبي جي سربراهي جو منصب سونپيو ويو . پاڻ مئي 1999 کان ڊين فيڪلٽي آف آرٽس مقرر ٿيو تہ  سندس جا۽ تي ڊاڪٽر محمد قاسم ٻگهيي صاحب کي جڏھن سنڌي ٻولئَ جي بااختيار اداري جو چيئر مين مقرر ڪيو ويو . تڏھن آگسٽ 2005 کان ڊاڪٽر هدايت پريم کي چيئرمين مقرر ڪيو ويو  ان کان پو۽ 2011 کان ڊاڪٽر قمرجهان مرزا، 2013 ۾ ڊاڪٽر افروز  خواجہ ، 2013/ 12/04 کان هاڻي تائين ڊاڪٽرمحمدانورفگارهڪڙو چئيرمين مقرر ڪيو ويو آهي .

سنڌ يونيورسٽي ۾ سنڌي شعبي جي قائم ٿيڻ سان نہ رڳو درس ۽ تدريس کي فروغ حاصل ٿيو پر تحقيق ۽ سنڌي ٻولي جئَ ترقئَ لا۽ نيون رٿائون عمل ۾ اچڻ لڳيون . تحقيق جي اشاعتي پروگرام کي عملي جامو پهرائڻ لا۽ ريسرچ جرنل پڻ شايع ٿيا . جن ۾ سنڌي صحيفو (1961-1964) سوکڙي 1964 سوغات (65-1966) پورب 1969 پرک 1977 ڪينجهر 1978 ڪينجهر 2 (1988) ڪينجهر 3 (1989) ڪينجهر 4 (1990) ڪيجهر 5 (1993) ڪينجهر 6 (1994-1995) ڪينجهر 7 (1997) ٖ استادن ۽ شاگردن ۾ تحقيق جي دلچسپي  وڌائڻ ۽ مطالعي جو شوق پيدا ڪرڻ لا۽ سنڌي شعبي ۾ هڪ سيمينار لائيبررئَ پڻ قائم آهي ، جنهن ۾ اٽڪل نَوَ ھزار ڪتاب مختلف موضوعن تي موجود آھن . جن مان استاد ۽ شاگرد تدريس ۽ تحقيق لا۽ استفاد حاصل ڪندا رهن ٿا.

سنڌي شعبي پاران وقت بوقت مختلف عنوان هيٺ ليڪچر مناظرا مشاعرا ورسين سيمينار ۽ ڪانفرنسون منقعد ٿينديون رهيون آھن اهڙن پروگرامن سبب سماج ۾ وڏي جاڳرتا آئي آھي ۽نتيجي ۾ نوان لاڙا متعارف ٿيا آهن . سنڌي شعبي جي اهڙن پروگرامن ۾ سڀ کان اهم ۽ يادگار بين الاقوامي سنڌي ادبي ڪانفرنس آھي جا  2 -3 ۽ 4 فيبروري 1988 تي ٿي جنهن ۾ ادب جي هر هڪ صنف تي استادن اديبن  دانشورن ۽ محقق مقالا پيش ڪيا جي سنڌي ادبي بورڊ پاران ڪتابي صورت ۾ شايع ٿيل آھن ٻن حصن تي مشتمل مجموعن مان هڪ ڪتيب'مقالا'  جي نالي سان آھي ۽ ٻيو ڪتاب نرتي تندنياز سين جي نالي سان شايع ٿيل آھي

سنڌي شعبي سنڌ يونيورسٽي پاران سنڌي ٻولي  ۽ ادب جي ترقي ۽ تحفظ لا۽ باضابطہ علمي ادبي تحقيق جو پروگرام عمل ۾ آندو ويو ۽ مختلف رهنمائن جي رهبرئَ هيٺ وقت بوقت اسڪالر مختلف عنوانن هيٺ تحقيق ڪندا رهيا جن کي تحقيقي مقالن پيش ڪرڻ تي سنڌي شعبي سنڌ يونيورسٽي پاران ايم-فل ۽ پي ايڇ ڊي جون اعلىٰ ڊگريون ڏنيون وڃن ٿيون . انهي سلسلي ۾ هن تائين 39 پي ايڇ ڊي ۽ 5 ايم فل جون ڊگريون ويون آھن .

plant and beautification

Referred back 0 who is head? who is looking after all this?  This also includes parks. and other beautification work.
 Also foto required
پلانٽ اينڊ بيوٽيفڪيشن يونيورسٽي آف سنڌ
ڪنهن به شهر جي خوبصورتي وڻن کانسواءِ اڌوري آهي. اهوئي سبب آهي جو دنيا جو سڌريل ملڪن ۾ حڪومت سان گڏ اتي جا عام ماڻهو به وڻن جي پوکائي ڪري پنهنجن شهرن توڙي ڳوٺن کي وڌ کان وڌ خوبصورت بڻائين ٿا.
 پر ان جي ڀيٽ ۾ اسان وٽ وڻڻ جي پوکائي لاءِ سرڪاري سطح تي وري ڪا به  پراپر ڪم نٿو ٿئي،اسان رڳو حيدرآباد يا ڄامشوري جو جائزو وٺون ته گذريل ڪيترن ئي سالن کان هنن کي وڻن جي خوبصورتي کان محروم رکيو ويو،پر جيڪي ٿورا گھڻا وڻ هُئا،انهن کي به لالچي ماڻهن ڪجھ پئسن عيوض وڍائي شهرن سان وڏي ذيادتي ڪئي آهي، اهوئي سبب آهي جو هاڻي سنڌ ۾ وڻ نه هجڻ جي برابر آهن.
ذڪر ڪنداسين  ڄامشوري جي پٿريلي ڌرتي تي قائم سنڌ يونيورسٽي جي هر شعبي سميت سڄي ايراضي تي مختلف قسمن جا وڻ ڳاٽ اوچو ڪيو بيٺا آهن،انهن وڻن جي دولت ئي مادرعلمي جون حسناڪيون پوري يونيورسٽي کي پسڻ بعد بار بار ڏسڻ  تي مجبور ٿي وڃن ٿيون.سنڌ يونيورسٽي ۾ وڻڪاري لڳائڻ مجبور ٿي وڃن ٿيون.
سنڌ يونيورسٽي ۾ وڻڪاري لڳائڻ تمام ڏکيو ڪم هو ڇاڪاڻ ته هي مادر علمي پٿريلي ڌرتي تي قائم آهي، پرپوءِ به انتطاميه ڏينهن رات جي جدوجهد بعد وڻڪاري قائم ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي آهي، يونيورسٽي ۾ پهريون باغيچو ڪڏهن لڳايو ويو تحقيق جو عمل سست هجڻ سبب ان جي ڪا صحيح تاريخ نٿي ملي،جيڪا افسوس جهڙي ڳالھ آهي هڪ اهڙو ادارو جيڪو ڪافي سالن کان محقق،ڊاڪٽر ۽ انجنيئر پيدا ڪري زبردست ڪارنامو سرانجام ڏيئي رهيو آهي. پر اتي ئي بيٺل وڻن جي ڪا اٿينٽڪ تاريخ نه ملي ته افسوس ته ٿيندو نه.
سينٽرل لائيبريري جي سامهون زيرو پوائنٽ جي هيٺاهين سرزمين تي 1990ع ۾ کجين جو باغ پوکيو ويو، وائيس چانسلر مظهرالحق صديقي جي دور ۾ لڳايل اهو کجين جي باغ مادرعلمي جي حسناڪين ۾ چار چنڊ لڳائي ڇڏيا آهن.هتي کجين کان علاوه ٻيا مختلف قسمن جا وڻ آهن.
جن۾انب،ليمون،چڪون،توت،ڄمون،ٻير،ٻٻر،زيتون،ٽالهي،،ناريل،انجير،شهتوت،کيرول،ڪوناڪارپس ۽ بيدمشق شامل آهن،تيز ۽ مست هوائن ۾ ڪنڌ لوڏيندڙ بيد مشق جي وڻ جي ڇاته ڳالھ ڪجي هي اهو وڻ آهي جنهن جو رومانوي ڪهاڻين ۾ ذڪر ملي ٿو، رهجي ويل منظر ۾ به هن يوڪلپٽس جي جنهن کي  ٽيڪ ڏيئي محبوب جو انتظار ڪرڻ وارا منظر قلم بند ڪيا ويا آهن.
 وڻن جي سار سنڀال لاءِ مالهي ۽ بيلدار آهن جن جو تعداد 30 کن آهي ڪم ڪري رهيا آهن جيڪي ٽينڪرن ذريعي وڻن جو اڃ اجھائي نٿا. هنن مالهين ۾ اهو ربنواز به شامل آهي جنهن جو ابو علي نواز به وڻن جي سار سنڀال اولاد وانگر ڪئي هئي هن خاندان کي وڻن سان رومانس جي حد تائين پيار آهي ۽ هو وڻن کان هڪ پل به پري رهي نٿا سگھن.
وڻن جي 30 سارسنڀال ڪندڙ چاچو علي نوازريٽائير ٿيڻ بعد به لٺ جي ٽيڪ تي روزانو يونيورسٽي اچي وڻن سان پنهنجي محبت جو اظهار ڪري ٿو ، سندس چوڻ آهي ته  جواني ۾ هنن وڻن کي مون اولاد وانگر پالي پوسي وڏو ڪيو آهي. ڇاڀلا ڪو ماڻهو پنهنجي اولاد کان پري رهي سگھي ٿو ؟ نه هرگز نه شايد آئون پيدائي هنن وڻن جي ڪري ٿيس ۽ منهنجي زندگي هنن وڻن سان ئي آهي جيڪڏهن مان مري وڃان ته منهنجي قبرسان ٻوٽا پوکيو ته جئين منهنجي روح کي آسيس ملي سگھي.
چاچوعلي نواز وڻن بابت حال اوريندي لڙڪ لاڙي ويٺو سندس موجب منهنجي دور ۾ وڻن جا 80 قسم هئا،هاڻي وڃي 50 بچيا آهن.لالچ لاپرواهي يونيورسٽي جي حسناڪين تي ڄڻ تيزاب هاري ڇڏيو آهي.وڻن جا اوچا ڳواٺ لالچي ڪات ڪهاڙن سان وڊيا ويا آهن.
 هينئر ضرورت هن گالھ جي آهي ته يونيورسٽي انتظاميه يونيورسٽي جي خوبصورت چهري کي بچائڻ لاءِ پنهنجي ڪردار ادا ڪري ته جئين وڻن جي سار سنڀال سان گڏ ٻيا باغيچا به لڳايا وڃن ته جئين يونيورسٽي جو ماحول معطر ٿي سگھي ۽ سنڌ يونيورسٽي ۾ ساوڪ هميشه جيئين قائم رهي.

منصور علي جتوئي
2k14/MC/48

BS- -III

Referred back dept of zoology

. Department's requirements etc.What is scope? strength of students, what is M.Phil, PhD position
ڊپارٽمينٽ آف زولاجي يونيورسٽي آف سنڌ
سنڌ يونيورسٽي ۾ زولاجي شعبو 1956ع ۾ قائم ڪيو ويو. شروعاتي سالن ۾ شعبي جا ڪلاس حيدرآباد ۾ پڙهايا ويندا هئا.جڏهن  سنڌ يونورسٽي ۾ فزڪس شعبو قائم ڪيو ويو ته زولاجي شعبي جا ڪلاس به فزڪس شعبي جي عمارت ۾ پڙهائي شاگردن جي مشڪلن کي ڪنهن حد تائين حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، جيڪا ڪنهن حد تائين ۽ ڪجھ وقت تائين ڪامياب ويو.
 پر ان کانپوءِ جڏهن فزڪس ۽ زولاجي ٻنهي شعبي ۾ شاگردن جو ريشو وڌڻ لڳو ۽ ان سان گڏوگڏ ٻنهي شعبي جي شاگردن کي مشقي ڪم لاءِ ليبارٽريز جي ضرورت پڻ پئي. اهو سڀ ڪج هڪڙي عمارت ۾ ممڪن نه هيو تنهنڪري  1961ع ۾ صدر ايوب جي دور حڪومت ۾ هن شعبي لاءِ  مين ڪئمپس يعني علام آءِ آءِ قاضي ڪئمپس ۾ هڪ الڳ عمارت تعمير ڪيو ويو. شعبي جي منتقلي ۽ نئين عمارت جي افتتاحي پروگرام لاءِ ۾ وقتي حڪومت جي صدر ايوب کي مهمان خاص طور علاما آءِ آءِ قاضي ڄامشورو گھرائي افتتاح ڪرايو ويو.
1993ع ۾ شاگردن جي مشقي ڪم لاءِ  سابق چئرمين پروفيسر اشفاق حسين شاھ جي نالي سان جديد ۽ مڪمل سامان سان 2 ليبارٽريون قائم ڪيون ويون، جن جو افتتاح ان وقت جي وائس چانسلر ڊاڪٽر راشد شاھ ڪيو. ٻئي ليبارٽريون ٽوٽل 5 سيڪشن تي مشتمل آهن.
 1. ”انٽامالوجي” هن سيڪشن ۾ جيتن جي باري ۾ پڙهايو وڃي ٿو2. پيراسٽالوجي جي سيڪشن ۾ جانورن جي هڪٻئي سان تعلقاتن جي باري تحقيق ڪئي وڃي ٿي. 3. ورٽي بريٽ بائيولوجي  سيڪشن ۾ بيڪبون رکندڙن جيتن ۽ پکين جي باري ۾ پڙهايو ۽ تحقيق ڪيو وڃي ٿو. 4.انڊوڪرولوجي جي سيڪشن ۾ جانورن ۾ ليڪ گروٿ ۽ ڊائبٽيز جهڙن بيمارين جي باري ۾ تحقيق ڪئي وڃي ٿي. 5.جينٽيڪس جي سيڪشن ۾ جانورن جي نسل ۽ خاصيتن بابت پڙهايو ۽ تحقيق ڪيو وڃي ٿو.
 صابق چيئرمين اشفاق حسين شاه 27 آگسٽ 1991 ۾ دل جي دوئري پوڻ سبب وفات ڪئي سنڌ يونيورسٽي جي زولاجي شعبي ۾ 3 سال بيچلرس آنرس ، ٻه سال ماسٽر ڊگري پروگرام ۽ چار سال بيچلرس پروگرام 2003 ۾ شروع ڪيا ويا.شعبي ۾  پنجن فيلڊس ۾ اسپيشلائيزشن پڻ  ڪرائي وڃي ٿي، جن ۾ انٽامالجي،پيراسٽالاجي،ورٽيبريٽ بائيولاجي اينڊوڪرونولاجي ۽ جينٽڪس شامل آهن.شعبي ۾ ايم فل ۽ پي ايڇ ڊي ڊگري پروگرام پڻ پڙهايا وڃن ٿا.
شعبي ۾  تعليم مڪمل ڪندڙ 16  پي ايڇ ڊي ۽ 40 ايم فل جو ڊگريون شاگردن کي ڏنيون ويون آهن.شعبي ۾ موجوده شاگردن جو تعداد 700 آهي جنهن ۾ پي ايڇ ڊي ۽ ايم فل جا شاگرد پڻ شامل آهن.
هن شعبي ۾ هر سال انٽرنيشنل زولاجيڪل ڪانفرنس ڪئي ويندي آهي،جيڪا 3 ڏينهن تائين هلندي آهي.انٽرنيشنل ڪانفرنس ۾ آسٽريليا،ترڪي،ملائيشيا ۽ آمريڪا سميت ٻين ٻاهرين ملڪن جا اسڪالر شرڪت ڪندا آهن. ڪانفرنس ۾ مجموعي طور 300 پروفيسر شرڪت ڪري شعبي بابت خيالن جو ڏي وٺ ڪري  پنهنجي علم ۾ واڌ ڪندا آهن ته جئين شاگردن ۽ شعبي سان منسلق ٻين ماڻهن  کي جديد دور جي زولاجي جي علم بابت ڄاڻ ڏنو وڃي.
 اها سالياني ڪانفرنس ڪانفرنس هن سال به  16 فيبروري کان شروع ٿي رهي آهي. هن شعبي جي خصوصيت اها آهي ته هتي يونورسٽي جي ٻين شعبن جي ڀيٽ ۾ تعليم حاصل ڪندڙ شاگردن ۾ ڇوڪرن کان ڇوڪرين جو تعداد وڌيڪ آهي شاگردن جي وڌندڙ تعداد ڏسي زولاجي شعبي ۾ 16 مارچ 2006 ۾ نئين عمارت ٺاهي وئي آهي جيڪا زولاجي شعبي جي پراڻي عمارت جي پٺين پاسي آهي هن وقت ٻنهي  عمارتن ۾ تدريس جوعمل جاري آهي.
 هن شعبي کي اهو پڻ اعزاز حاصل آهي ته هن شعبي ۾ هينئر ڊاڪٽر رفعت سلطانه جي نگراني  ۾ ٻه ريسرچ پروجيڪٽ هلي رهيا آهن ڊاڪٽر رفعت سلطانه hecطرفان مقرر ٿيل آهي.
زولاجي شعبي فيڪلٽي آف نيچرل سائس جو ٻيون نمبر وڏو شعبو آهي.
هن شعبي ۾ 3 پروفيسر، 2 اسوسئيٽ پروفيسر، 6 اسٽنٽ پروفيسر ۽ 4 ليڪچرار شاگردن کي  پڙهائي خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن.

جمشيد علي ڪنڀر

2k14/MC/135

gender studies dept

جينڊر اسٽڊيز يونيورسٽي آف سنڌ
جينڊر اسٽڊيز شعبي جي ضرورت سالن کان محسوس ڪئي پئي وئي،ڇوته ملڪ توڙي خاص ڪري سنڌ ۾ عورتن سان ڪافي مسئلا درپيش آهن،جن مسئلن جي پروڙ توڙي انهن جي حل بابت ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ نوجوان تيار ڪري سگھجن ها. نيٺ اها ضرورت 1994ع ۾ پوري ٿي، جڏهن سنڌ يونيورسٽي ۾ جينڊراسٽڊيز شعبي جو باقائده آغاز ٿيو.ان ڏينهن کان وٺي هي شعبو سنڌ صوبي ۾ عورتن جي حقن لاءِ پنهنجي حصي جو ڪردار پڻ ادا ڪندو پيو اچي.
اداري جي ٻنهي شعبن وومين اسٽڊيز ۽ هوم اڪانامڪس ۾ پوسٽ گريجويئيٽ اڪيڊمڪ پروگرامز پڻ شروع ڪيا آهن ته جئين نوجوان ٻين يونيورسٽين جا پنڌ ڪرڻ بدران هتي ئي تعليم حاصل ڪري سگھن. جنهن بعد 2005ع ۾ پوسٽ گريجوئيٽ ڊپلومه ڪميونٽي ڊولپمينٽ جو آغاز به ڪيو ويو آهي.
 ان کان علاوه هن اداري مان 2001ع ساليانو تحقيقي جرنل ”وومين“ پڻ پبلش ٿي رهيو آهي جنهن ۾ اردگرد عورتن جي مسئلن مثال طور ڪارو ڪاري ننڍڙي عمر ۾ شادي ذهني طور جسماني تشدد جنسي طور حراسان ڪرڻ تعليم کان محروم ڪرڻ ۽ کين ذندگي گذارڻ جو بنيادي ضرورتون فراهم نه ٿيڻ ۽ ان حوالي سان حڪومتي توڙي مختلف اين جي اوز جي ڪردار بابت تحقيقي آرٽيڪل لکي ماڻهن ۾ شعور پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن ۽ انهن مسئلن جي حل لاءِ مختلف تجويز پڻ ڏين ٿا.
اداري ۾ شاگردن کي وومين ڊولپمينٽ سبجيڪٽ مائينر طور پڻ پڙهايو وڃي ٿو. 2 سال اڳ نوان پروگرام بي ايس 4 سال ايم ايس ۽ ايم فل ڊگري پروگرام پڻ شروع ڪيا ويا آهن ته جئين شاگرد هن ئي ڊپارٽمينٽ ۾ اعليٰ تعليم حاصل ڪري عورتن جي حقن بابت پنهجا فرض آساني سان سرانجام ڏئي سگھن.
هي شعبو جڏهن بي ايس 4 سال ۽ ايم ايس ۾ داخلائن جو اعلان ڪيو ته 2014 جي پهرين بئچ ۾ مجموعي طور 12 شاگردن داخلا ورتي.ٻئي بئچ ٿوري گھڻي اضافي کان پوءِ وري نئين بئنچ 2016ع ۾ ٽوٽل 35 شاگردن جي انٽري ٿي، انتطاميه ان حوالي سان اطمينان جو اظهار ڪندي اميد ظاهر ڪئي ته 2017ع جي بئنچ ۾ ٻيڻ ٽيڻ تي شاگرد داخلا وٺندا ۽ آهستي آهستي اهو تعداد وڌندو ويندو.
شعبي جي اسٽنٽ پروفيسر ۽ انچارج ڊائريڪٽر قريشي مصباح بيبي روشني سان ڳالهائيندي چيو ته شعبي ۾ پڙهائي وارو ماحول پرسڪون آهي استاد شاگردن کي سٺي نموني سان گائيڊ ڪري رهيا آهن اميد آهي ته شاگرد پڙهائي مان ڀرپور فائدو وٺي عورتن جي مسئلن متعلق پنهنجون توانايون صرف ڪندا.
 جينڊراسٽڊيز شعبي ۾ امير علي ٻرڙو، نجم گوپانگ،آصف حسين راڄڙ ۽ صدف سيد سومرو ليڪچرار طور پنهنجون ذميواريون سرانجام ڏيئي رهيا آهن جڏهن پروفيسر درشاهيوار بلوچ اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ٻاهرين ملڪ ويل آهي شعبي ۾ فرنيچر۽ لائبريري ۾ ڪتابن جي کوٽ مد نظر رکي آڪسفورڊ جا نوان ڪتاب ۽ ڪرسيون پڻ گھرايون ويون آهن ته جئين شاگرد بنا ڪنهن پريشاني جي تعليم حاصل ڪري سگھن.
 شعبي جو اصل مقصد عورتن ۾ سوشل اڪنامڪس ۽ ليگل رائيٽس جي حوالي سان شعور پيدا ڪرڻ آهي. بين لاقوامي طرز جي تعليم مهيا ڪرڻ خاص مقصدن مان هڪ آهي. انهي سان گڏوگڏ شعبي جي شاگردن ۾ اعتماد پيدا ڪرڻ ته هو ئي ڏينهن رات جدوجهد ڪري معاشري ۾ سڌارا آڻڻ جي طاقت رکن ٿا.  ۽ ڪم جي اسٽريٽيجڪ ويلڊ سمجھي عورتن جي ترقي لاءِ پنهنجو مناسب ڪردار اد ڪري سگھن ٿا. ڇو ته ڪنهن به ملڪ جي ترقي اتان جي عورتن تي منحصر آهي. جيڪڏهن عورت تعليم کان محروم هئڻ سبب تشدد جو شڪار هوندي ته ملڪ ڪڏهن به ترقي نه ڪري سگھندو.
ان سان گڏوگڏ هي شعبو گورنمينٽ توڙي اين جي اوز سان عورتن جي حقن بابت مختلف سيمنار،ورڪشاپ ڪوٺڻ جي حوالي سان سهڪار ڪرڻ سميت ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي ڪم ڪري رهيو آهي.
مشتاق علي جمالي
2K14/MC/142

BS-III

Monday, 15 February 2016

General history university of Sindh


ٓٓجنرل ہسٹری
 رافع خان

شعبہ جنرل ہسٹری جامعہ سندھ کا ایک قدیم شعبہ ہے۔یہ شعبہ فروری ۹۵۹۱ © © © میں قائم کیا گیا۔شروع میں یہ شعبہ، شعبہ ©ایکنومکس کے ساتھ جڑا ہوا تھا۔ اس کے بعد پولیٹکل سائنس کے ساتھ ملا دیا۔ستمبر ۱۷۹۱ میں اس شعبے کو مسلم ہسٹری کے ساتھ جوڑ دےا،پھر ان دونوں شعبوں کو ملا کر شعبہ ہسٹری بنا دےا اور یہاں کے طالب علموں کو ہسٹری کی ڈگری دی جانے لگی۔مگر دوبارہ ۸۷۹۱ میں ان دونوں شعبوں مسلم ہسٹری اور جنرل ہسٹری کو الگ الگ کر دیا گیا۔

وقت اور حالات کو دیکھتے ہوے اس شعبے میں تبدیلی آنے لگی اور اس شعبے میں ۶۰۰۲ سے بی ایس ۴سال کی ڈگری کا پروگرام بھی شروع کیا گیا،اس کے بعد اس شعبے میں ایم فل کا پروگرام بھی شروع کیا گیا ۔شعبہ جنرل ہسٹری میں طلبا و طالبات اساتذہ کی رہنمائی میں ہسٹورین فارم کے پلیڈ فارم پر ڈیبیٹ بھی کرنے لگے۔

شعبہ جنرل ہسٹری سے تعلیم حاصل کرنے والے طالب علم بڑے عُہدوں پر پیہنچے، حمیدہ کھوڑوسابق سندھ وزیر تعلیم نے اس شعبے کی ڈگری حاصل کی۔ڈاکٹر مبارک علی خان نے بھی شعبہ جنرل ہسٹری سے تعلیم حاصل کی ،
انہوں نے کئی کتابیں شائع کی جن میں سے چند ایک کے نام درجہ ذیل ہیں ، برصغیر میں مسلمان معاشرے کا المیہ اور فلسفہ تاریخ۔غلام محمد لاکھو جو کہ شعبہ جنرل ہسٹری کہ سابق چیئرمیںرہ چکے ہیں ،انہوں نے سندھی میں کئی کتابیں شائع کی جن میں ، سمن جی سلطنت،مطالعہ سندھ جو اور سندھ جو تاریخی حقیقی جائزہ وغیرہ شاملل ہیں۔ڈاکٹر قاسم سومرو بھی اس شعبے میں استاد کہ فرائض انجام دے چکے ہیں انہوں نے اور غلام محمد لاکھو نے مل کر © © ©( history modern into glimpse ) کتاب لکھی۔

اس شعبے سے تعلیم حاصل کرنے والے طالب علم کا مستقبل روشن دکھائی دیتا ہے۔آثارے قدیمہ میں انہں ملازمت کے مواقع ملتے ہیں۔اس وقت پورے پاکستان میں صرف جامعہ کراچی اور جامعہ سندھ میں ہی علیدہ سے گنرل ہسٹےری کا شعبہ موجود ہے۔اس وقت شعبہ جنرل ہسٹری کے موجودہ چیئرمین دیدار حسین کھٹی ہیں۔ جنہوں نے اپنی تعلیم اسی شعبے سے حاصل کی،۷۹۹۱ میں دیدار حسین کو کنٹریکٹ پر استاد مقرر کیا گےا۔۸۰۰۲ میں یے مستقل لیکچرار مقرر ہوے۔ایک سال بعد انہں ترقی ملی ، پھر ۴۱۰۲ میں اگلی ترقی ملنے کے بعد یہ شعبہ جنرل ہسٹری کے انچارج مقرر ہوئے۔

جامعہ کراچی کہ شعبہ جنرل ہسٹری کے مقابلے جامعہ سندھ کا شعبہ جنرل ہسٹری کچھ پیچہے دکھائی دیتا ہے،چاہے وہ کلاسز کی کمی ہو یا اساتذہ کی کمی۔اس شعبے میں اس وقت صرف دو ہی کلاس روم ہیں ، جیس کی وجہ سے طالب علم مشکل کا شکار ہیں۔موجودہ چیئرمین دیدار حسین کھٹی کا کہنا ہے کہ کم از کم ۲ اور کلاس روم ہونے چاہیں،بی ایس پارٹ ۴،۳،۲،۱ کی کلاسز کا ایک ہی وقت میں انتظام کرنا مشکل ثابت ہو رہا ہے۔اور اگر اساتذہ کی بات کی جائے تو ان کی بھی کمی ہے۔


شعبہ جنرل ہسٹری میں اس وقت صرف ۴ ہی اساتذہ ہیں،جن میں سے ۳ لیکچرار عرفان احمد شیخ، ریحانہ کوثر، عبدلجبار ملاح اور ایک ٹیچر اسسٹیٹ بشیر احمد جتوئی ہیں۔ عرفان احمد شیخ جون ۳۱۰۲ سے بیرون ملک پی ایچ دی کرنے گئے ہیں۔شعبہ جنرل ہسٹری کے چیئرمین کا کہنا ہے کہ کم از کم ان کے شعبے ایک اور استاد دےا جائے تاکہ طالب علم اپنی تعلیم آسانی سے جاری رکھ سکیں۔
شعبہ جنرل ہسٹری شروع ہی آرٹس فیکلٹی میں ہی موجود ہے۔ وقت کے ساتھ ساتھ اس شعبے ہیں تبدیلیاں کچھ اس طرح آہیں کہ یہ شعبہ آرٹس فیکلٹی ہیں ہی رہتے ہوے اپنی جگہ تبدیل کررہا ہے۔ کزرتے وقت کے ساتھ ساتھ طالب علموں کی تعداد بھی بڑھتی ہوئی دکھائی دیتی ہے۔
اس وقت اس شعبے میں تقریباََ۰۰۱ طالب علم تعلیم حاصل کر رہے ہیںاور صرف ۹ طالب علم ہی پاس آوٹ ہو کر گئے ہیں۔
موجودہ چیئرمین شعبہ جنرل ہسٹری کا کہنا ہے کہ موجودہ صورت حال کو دیکھتے ہوے شعبہ مسلم ہسٹری اور شعبہ جنرل ہسٹری کو ملا کر صرف شعبہ ہسٹری کر دینا چاہیے تاکہ اس شعبے سے تعلیم حاصل کریں والے طالب علم کی ڈگری اور زےادہ اہمیت کی حامل ہو۔
رول نمبر:2k14/mc/140

نام: محمد رافع خان
کلاس:Bs part III

Comparative Region studies sindh University

to be checked. Maintain para. do not use English words,
دمصباح ۔ار۔رود
2k14/MC/52
آرٹیکل /پروفائیل
شعبہ اسلامک کلچر

شعبہ اسلامک کلچر کی بنیاد ۱۹۵۱ میں ڈاکٹر عبدلواحد جانجو خان ہیلیپوٹا نے رکھی جنھوں نے پہلے نصرپور سے ابتدائی تعلیم حاصل کی اور پھر مزید تعلیم حاصل کرنے کے لئے لندن چلے گئے اور وہاں سے PHD کی ڈگری حاصل کی شعبہ اسلامک کلچر اس وقت یونیورسٹی آف سندھ کا دوسرا بڑا شعبہ تھا شعبہ اسلامک کلچر کو یونیورسٹی آف سندھ کے اولڈ کیمپس سے نئے کیمپس میں فیکلٹی آف آرٹ اینڈ ڈیزائن میں منتقل کیا گیا

 اس کا آغاز شروعات میں دو شعبوں سے کیا گیا جس میں شعبہ اسلامک کلچر اور شعبہ کمپیریٹو ریلیجن شامل ہیں  ڈاکٹر عبدلواحد ہالیپوٹا اس ڈپارٹمنٹ کے بانی کے طور پر جانے جاتے ہیں آپ نے ۱۹۵۱ میں اس ڈپارٹمنٹ کے چئیرمین کا عہدہ سب سے پہلے سنبھالا اور ۱۹۶۸ تک اس عہدے کو باخوبی انجام دیا PHD اور M.PHILL کی ڈگری سے کلاسز کا آغاز کیا اور پھر آہستہ آہستہ تمام کلاسز کی اچھے طریقے سے شروعات کی

 ۱۹۹۴ میں شعبہ اسلامک کلچر کو فیکلٹی آف اسلامک کلچر کی حیثیت دی گئی جس کی پہلی فیکلٹی آف اسلامک کلچر ڈین عزیزونساء چنا بنیں جو ۲۸ اکتوبر ۱۹۹۶ تک اس عہدے پر رہیں ۱۹۹۶ سے ۲۰۰۰ تک ۱۵۰ PHD کی ڈگریاں دی گئیں جو اس وقت کی سب سے زیادہ دی جانے والی ڈگریاں تھیں پوری یونیورسٹی آف سندھ کی ڈاکٹر عبدلواحد ہالیپوٹا کی اچھی کارکردگی کو مدنظر رکھتے ہوئے شعبہ اسلامک کلچر ڈپارٹمنٹ کے چئیرمین کا عہدہ ۱۳ دسمبر ۱۹۶۸ سے ۱۲ دسمبر ۱۹۷۰ تک دوسری بار بھی ڈاکٹر عبدلواحد جانجو خان ہیلیپوٹا کو ہی دیا گیا پھر ۱۳ دسمبر ۱۹۷۰ سے ۱۲ دسمبر ۱۹۷۴ تک مسٹر احمد علی خواجہ نے شعبہ اسلامک کلچر ڈپارٹمنٹ کے چئیرمین کا عہدہ سنبھالا اور اپنی صلاحیت سے اس شعبہ کو ترقی دی

 اسی طرح اب تک ۲۱ چئیرمین آکر اپنی صلاحیت کا مظائرہ کرکے گئے ہیں جن میں پروفیسر ایس ایم سید٬ ڈاکٹر عبدلواحد جانجو خان ہیلیپوٹا ٬ ڈاکٹر احمد اقبال ٬ ڈاکٹر عبدلفاتح محمد ساغردین٬ پروفیسر عبدلرازق میمن ٬ پروفیسر زرینہ بانو میمن ، پروفیسر کلثوم پٹھان ، ڈاکٹر ممتاز بھٹو ، ڈاکٹر سناء اللہ بھٹو ، ڈاکٹر عبدلستار انصاری، ڈاکٹر محمد انور خان پٹھان، اور موجودہ چئیرمین ڈاکٹر محمد حافظ منیر احمد خان شامل ہیں

شعبہ اسلامک کلچر کی اس وقت بہت ضرورت تھی طلباء میں شعور اجاگر کرنے کے لیے خاص طور پر اس شعبے کا آغاز کیا نظریہ پاکستان کی بنیاد بھی اسلام کے اصولوں پر رکھی گئی تھی پہلے کے شعبہ اسلامک کلچر میں اور آ ج کے شعبہ اسلامک کلچر میں کچھ خاص فرق نہیں ہوا لیکن تعلیم کا معیار بہتر بنایا جا رہا ہے

پہلی فیکلٹی آف اسلامک کلچر ڈین عزیزالنساء چنا کے بعد ڈاکٹر ممتاز بھٹو٬ پروفیسر ڈاکٹر عبدالستار انصاری٬ پروفیسر ڈاکٹر سنائاللہ بھٹو اور موجودہ ڈین ڈاکٹر محمد انور خان شامل ہیں ڈین آف اسلامک کلچر فیکلٹی کے ڈین ڈاکٹر محمد انور خان کا کہنا ہے کہ ہم ۲۰۰۰ سے لے کر اب تک اسلامی کلچر میں شامل چیزوں پر تحقیقات کر رہے ہیں اور بہت سی تحقیقات بہت فائدہ مند بھی ہوئی ہمارے لئے ۱۹۹۴ میں فیکلٹی آف اسلامک کلچر کی حیثیت ملنے کے بعد اس شعبہ کو اور ترقی دے کر تین شعبوں میں آگے بڑ ھا یا گیا جس میں مسلم ہسٹری ٬ کمپیریٹو ریلیجن اور اسلامک کلچر شامل ہوئے اور ۳۰۰ M.PHILL کی ڈگری دیں

اب موجودہ وقت میں ۳ ماسٹر پروگرام ۳ بیچلر پروگرام چل رہے ہیں اس کے علاوہ ایم۔اے ٬ بی۔بی۔اے ٬ ایم۔اے اونرز شامل ہیں شعبہ اسلامک کلچرل میں ٹوٹل ۲ کمرے ہیں جس سے طلباء کو بہت پریشانی کا سامنا کرنا پڑتا ہے اور ساتھ ہی ساتھ اساتزہ پریشان ہیں اساتزہ اور اسسٹینٹ پروفیسر ڈاکٹر نائد آرائیں کا کہنا ہے کہ شعبہ اسلامک کلچر میں طلباء میں شعور پیدا کرتے ہیں اور مزاہب کی رسوم و رواج کے بارے میں آگاہ کرتے ہیں اور آنے والے وقتوں میں یہ رسو م و رواج کس طرح پروان چڑھیں گے اس بات کا علم دیتے ہیں

 شعبہ اسلامک کلچر میں ترقی کے بعد بی ۔ایس کا کورس ۴ سال کا کردیا گیا ہے اس کے علاوہ کورسز ہر سال تبدیل ہوتے رہتے ہیں اساتزہ اور طلباء کی تعداد میں ہر سال اضافہ دیکھنے کو ملتا ہے شعبہ اسلامک کلچر کا وصف بہت اونچا ہے وہ طلبائ
 جو اسلامک کلچر سے ڈگری لے کر چلے گئے ہیں انھوں نے اپنے مستقبل کا آغاز اچھی طرح کردیا ہے جیسے کہ لیکچرز٬ ریسرچز جرنلسٹ٬ کنسلٹنٹ٬ بزنس اور پولٹیکل ایڈوائزر ، کے طور پر کام کر رہے ہیں

شعبہ اسلامک کلچر میں ہر کلاس میں تقریبا ۶۰ سے ۷۰ تک طلباء موجود ہیں شعبہ اسلامک کلچر میں ہر سال بہت سے ہونہار طلباء کو اعزازن گولڈ میڈلز بھی دئیے جاتے ہیں جس کے لیے دوسرے مختلف شعبے بھی اپنا کردار با خوبی سر انجام دیتے ہیں شعبہ اسلامک کلچر کو فیکلٹی کی حیثیت تو ملی لیکن اب تک اس شعبہ کو الگ بلٹنگ میں منتقل نہیں کیا گیا اس سلسلے میں بہت دفعہ کوشش کی گئی ہے لیکن کوئی مخصوص اقدام نہیں اٹھایا گیا

شعبہ اسلامک کلچر کی فیکلٹی کے ڈین ڈاکٹر محمد انور خان نے اپنے شعبے کے لیے اپنی رائے کا اظہار کچھ یوں بھی کیا کہ شعبہ اسلامک کلچر میں طلباء کو اسلام کے بارے میں آگائی دیتے ہیں اسلامیات ہر شعبے میں لازمی نصاب میں شامل ہے شعبہ اسلامک کلچر کے طلباء کا کہنا ہے کہ ہمیں اس شعبے سے بہت کچھ سیکھنے کو ملتا ہے اور
 ہمیں یہاں بہت مزہ بھی آتا ہے یہاں کا ماحول بہت سادہ اور اچھا ہے